Spór maksymalistów i minimalistów to jedna z najważniejszych debat współczesnej biblistyki i archeologii biblijnej. Dotyczy stopnia zaufania do narracji biblijnej jako źródła historycznego oraz datacji powstania ksiąg Starego Testamentu.
Akceptują wysoką historyczność narracji biblijnej. Patriarchowie, Exodus, konkwista Jozuego i zjednoczone królestwo Dawida/Salomona są wydarzeniami realnymi, opisywanymi z pewnym dystansem literackim, ale wiernie. Pisma powstawały w dużej części w epoce królewskiej (X-VII w. p.n.e.).
Przedstawiciele: Kenneth A. Kitchen (On the Reliability of the Old Testament, 2003), James K. Hoffmeier (Israel in Egypt, 1996), Eilat Mazar (wykopaliska w Mieście Dawida), William G. Dever (umiarkowany), Alan Millard, Bryant Wood.
Większość narracji ST to późna konstrukcja literacka, powstała głównie w okresie perskim i hellenistycznym (V-II w. p.n.e.). Patriarchowie i Mojżesz to postaci legendarne. Brak konkwisty — Izraelici to autochtoniczni Kananejczycy. Dawid i Salomon byli lokalnymi wodzami plemiennymi, nie władcami imperium. Państwo izraelskie pojawia się dopiero z Omriedami (IX w.).
Przedstawiciele: Israel Finkelstein (The Bible Unearthed, 2001 — z Neilem A. Silbermanem), Niels Peter Lemche, Thomas L. Thompson (The Mythic Past, 1999), Philip R. Davies (In Search of „Ancient Israel", 1992), Keith Whitelam, Donald B. Redford.
Większość biblistów akademickich zajmuje pozycję pośrednią. Akceptują redakcję dokumentową Tory (warianty hipotezy Wellhausena — J, E, D, P), datują finalne zredagowanie głównie na okres perski, ale uznają historyczność wielu wydarzeń od epoki Sędziów wzwyż. Patriarchowie pozostają niepewni, Exodus jako wydarzenie historyczne — bardzo zredukowany w skali (mała grupa semickich uciekinierów), konkwista — mieszany model (część osiedleńcza, część autochtoniczna).
Przedstawiciele: William G. Dever, Lawrence E. Stager, Amihai Mazar (modified conventional chronology), Avraham Faust, Ann Killebrew, większość historyków akademickich.
Spór datacyjny w archeologii Lewantu. Wysoka chronologia (klasyczna, A. Mazar): monumentalne budowle w Megiddo, Hatzor, Gezer = czasy Salomona (X w.). Niska chronologia (Finkelstein): te same budowle = czasy Omriedów (IX w.). Decyduje datowanie radiowęglowe — wyniki niejednoznaczne, debata trwa.
Klasyczna teoria sformułowana przez Juliusa Wellhausena (Prolegomena zur Geschichte Israels, 1878): Tora to kompilacja czterech źródeł — Jahwista (J, X w.), Elohista (E, IX w.), Deuteronomista (D, VII w. — reforma Jozjasza), Kapłan (P, VI-V w., niewola/post-niewola). Współcześnie krytykowana, ale wciąż dominujący paradygmat (z modyfikacjami: szkoła neodokumentarna).