XVI wiek — Reformacja w Europie
1517 — Luter w Wittenberdze. 1530 — Konfesja Augsburska. Reformacja luterańska rozprzestrzenia się w Niemczech, Skandynawii (Szwecja 1527, Dania-Norwegia 1536, Islandia 1550, Finlandia z Mikael Agricola), Inflantach, Estonii, Łotwie, Polsce (Toruń, Cieszyn). 1555 Pokój Augsburski — pierwsze formalne uznanie.
XVII-XVIII wiek — pietyzm i pierwsze misje
1675 Spener „Pia Desideria". Centrum Halle (Francke). 1706 — pierwsza protestancka misja w Indiach (Tranquebar, Bartholomäus Ziegenbalg, Heinrich Plütschau). Bracia Morawscy (Herrnhut 1722, Zinzendorf) — globalne misje w Karaibach, Grenlandii, Ameryce Północnej, Indiach.
XIX wiek — wielka emigracja
Skandynawscy i niemieccy luteranie emigrują do USA — założenie LCMS (1847, Saksonia), ELCA (rdzenie 1840-60), WELS (1850). Misje niemieckie w Afryce — Tanzania (Berlińskie Towarzystwo Misyjne 1886), Etiopia (Schwedische Misja 1866). Indonezja — Niemcy w 1862 zaczęli misję wśród Bataków na Sumatrze (HKBP).
XX-XXI wiek — wzrost na Globalnym Południu
Etiopia: Mekane Yesus z 65 tys. (1959) do 11 milionów (2024) — najszybciej rosnący Kościół luterański świata. Tanzania, Madagaskar, Indie, Indonezja, Papua-Nowa Gwinea — silne wspólnoty. Europa Zachodnia spada — niemieckie EKD z 25M (1990) do 18M (2024). USA spadek z 8M do 5M. Centrum przesuwa się na Globalne Południe.
🇵🇱
~70 000 wiernych
Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP
Largest Lutheran Church in Poland
~140 parafii, 6 diecezji: Cieszyńska (~25 tys. — historyczna luterańska kolebka Polski), Katowicka, Warszawska, Pomorsko-Wielkopolska, Mazurska, Wrocławska. Biskup naczelny: ks. bp Jerzy Samiec (od 2010). Siedziba: Warszawa. Sygnatariusz Konkordii Leuenberg (1973) z reformowanymi. Współpraca z Polską Radą Ekumeniczną.