Synopsa ewangeliczna

Synopsa ewangelii synoptycznych — najważniejsze perykopy w trzech kolumnach (Mateusz | Marek | Łukasz) z zaznaczeniem tradycji źródłowej. Pozwala porównać tekst trzech ewangelii i zobaczyć paralele, dodatki i pominięcia każdego ewangelisty. Hipoteza dwóch źródeł (Mk + Q) jest dominującym konsensusem akademickim od H. J. Holtzmanna (1863).

Triple — wszystkie 3 ewangelie Markowy — Mk + Mt + Łk od Mk Q — Mt i Łk, ale nie Mk Mt-Sondergut Łk-Sondergut

Tekst polski: Biblia Warszawska (BW, 1975 — standard ewangelicko-augsburski), wybrane fragmenty pod prawem cytatu. Numeracja wierszy zachowana wg konwencji liturgicznej.

Problem synoptyczny — hipoteza dwóch źródeł

Mateusz, Marek i Łukasz zwane są ewangeliami „synoptycznymi" (gr. „widzące razem") — gdyż można je ułożyć w paralelnych kolumnach i odczytać razem. Mają niemal identyczne sekwencje, często dosłownie wspólne sformułowania, ale i znaczące różnice. Skąd to pokrewieństwo?

Hipoteza dwóch źródeł (Zwei-Quellen-Theorie)

Klasyczne rozwiązanie sformułowane przez H. J. Holtzmanna w 1863 r. (Lehrbuch der historisch-kritischen Einleitung in das Neue Testament), rozwijane przez B. H. Streetera (The Four Gospels, 1924). Standardowy konsensus akademicki:

Marek jest najstarszy (ok. 65-70 n.e., prawdopodobnie z Rzymu).
Mateusz (ok. 80 n.e., Antiochia?) i Łukasz (ok. 80-90 n.e., gdzieś poza Palestyną) niezależnie korzystali z Marka jako głównego źródła narracyjnego.
Mateusz i Łukasz mają też wspólny materiał (głównie logia Jezusa) NIEOBECNY w Marku — pochodzi on z hipotetycznego źródła Q (niem. Quelle — „źródło"). Logia, błogosławieństwa, Modlitwa Pańska, mowy.
Każdy ma materiał własny: Mateusz — narracja dzieciństwa z mędrcami, Kazanie na Górze, ekkleziologia (Mt 16,18; 18,15-20); Łukasz — narracja dzieciństwa Jana, Magnificat, przypowieści (syn marnotrawny, dobry samarytanin), Dzieje.

Alternatywne hipotezy

• Hipoteza Griesbacha / Mateuszowa (W. R. Farmer, 1964) — Mt napisany pierwszy, Łk od Mt, Mk syntezą obu. Mniejszościowa pozycja akademicka.
• Hipoteza Goulder-Farrer — Mk → Mt → Łk (bez Q). Łk korzystał wprost z Mt.
• Hipoteza Augustyna (klasyczna patrystyczna) — Mt → Mk → Łk → J. Wpływ na średniowieczu, odrzucona w krytyce nowoczesnej.

Co zrobić z Janem?

Ewangelia Jana stoi osobno — inna chronologia (3 lata działalności vs 1 w synoptykach), inna teologia (Logos, wysoka chrystologia), inna geografia (cz. dłużej w Judei). Tradycyjnie przypisywana Janowi apostołowi, datacja krytyczna 90-110 n.e. Najwcześniejszy fragment papirusowy P52 (J 18,31-33.37-38) datowany na ok. 125 — terminus ante quem.

Bibliografia

H. J. Holtzmann, Lehrbuch der historisch-kritischen Einleitung in das NT (1863); B. H. Streeter, The Four Gospels (1924); W. R. Farmer, The Synoptic Problem (1964); E. P. Sanders, M. Davies, Studying the Synoptic Gospels (1989); J. S. Kloppenborg, Q, the Earliest Gospel (2008); H. Langkammer, Wprowadzenie do ksiąg Nowego Testamentu (1991); R. E. Brown, An Introduction to the New Testament (1997); D. A. Carson, D. J. Moo, An Introduction to the New Testament (2nd ed. 2005)