| Data | Wydarzenie | Wpływ na Biblię / Kościół |
|---|---|---|
| ok. 2100 p.n.e. | Epos o Gilgameszu (redakcja sumeryjska) | Opowieść o potopie (Rdz 6-9) |
| ok. 1754 p.n.e. | Kodeks Hammurabiego | Lex talionis, prawo mojżeszowe (Wj 21) |
| ok. 1340 p.n.e. | Wielki Hymn do Atona (Echnaton) | Psalm 104 (kontrowersyjne) |
| XIV-XII w. p.n.e. | Mądrość Amenemope (Egipt) | Przysłowia 22:17-24:22 (PEWNE) |
| ok. 1185 p.n.e. | Zniszczenie Ugarit — teksty o El, Baal | Teologia JHWH, Chaoskampf |
| 586-538 p.n.e. | Niewola babilońska | Redakcja Pięcioksiągu (P), nowa kosmogonia |
| 538 p.n.e. | Edykt Cyrusa, kontakt z Persją | Angelologia, demonologia, zmartwychwstanie |
| III-II w. p.n.e. | Septuaginta | Logos, sophia, charis — nowa terminologia |
| I w. n.e. | Filon Aleksandryjski — Logos jako pośrednik | Prolog J 1,1-18 |
| ok. 50-100 n.e. | Pisma NT w środowisku hellenistycznym | Stoicyzm u Pawła, kulty misteryjne |
| 274 n.e. | Aurelian wprowadza kult Sol Invictus | 25 grudnia jako data Bożego Narodzenia (IV w.) |
| 313 n.e. | Edykt mediolański | Adaptacje pogańskie w liturgii |
| 325 n.e. | Sobór Nicejski | Terminologia grecka (homoousios) |
| 431 n.e. | Sobór Efeski | Theotokos (w mieście Artemidy!) |
| Synkretyzm | Łączenie elementów różnych religii w nową jednolitą formę. Typowy dla okresu hellenistycznego (kulty misteryjne). |
| Inkulturacja | Świadoma adaptacja przekazu chrześcijańskiego do lokalnej kultury — różna od bezrefleksyjnego zapożyczenia. |
| Chaoskampf | Mit walki bóstwa z siłami pierwotnego chaosu (Tiamat, Jam, Lewiatan). Wspólny motyw kosmogoniczny Bliskiego Wschodu. |
| Eschatologia | Nauka o „rzeczach ostatecznych" — końcu czasów, sądzie, życiu po śmierci. Rozwinięta w judaizmie pod wpływem perskim. |
| Teofania | Objawienie się bóstwa człowiekowi (krzew gorejący, Synaj, chrzest Jezusa). |
| Theomachia | Walka bogów między sobą. W Biblii reliktowo (Ps 82 — Bóg sądzi „bogów"), ale generalnie wytarte. |
| Monoteizm | Wiara w jedynego istniejącego Boga. Pełen monoteizm wykształca się dopiero w okresie post-egzylijskim (Iz 40-55). |
| Monolatryzm | Kult wyłącznie jednego boga przy uznawaniu istnienia innych. Wcześniejsza forma religii Izraela (przed niewolą). |
| Henoteizm | Jeden bóg najwyższy w panteonie innych podrzędnych bóstw. Etap rozwoju monoteizmu. |
| Logos | Gr. „słowo / rozum / zasada". U Heraklita kosmiczny porządek, u stoików boska racjonalność, u Filona pośrednik Boga ze światem, u Jana wcielony Chrystus. |
| Hapax legomenon | Słowo użyte tylko raz w danym korpusie — trudne do tłumaczenia bez kontekstu zewnętrznego. |